Văn hóa uống trà Việt Nam

Nghệ thuật thưởng trà Việt đã được hình thành từ rất lâu trong đời sống người Việt. 

Từ nửa sau thế kỉ thứ nhất người Việt đã biết trồng chè để phục vụ đời sống. Và tại những vùng núi trung du , châu thổ ấy đã hình thành nên thứ chè độc nhất thế giới riêng có ở Việt Nam. Văn hóa uống trà hình thành sớm như vậy qua từng bước thưởng trà ta có thể thấy được cả văn hóa của dân tộc ẩn chứa trong đó, từ khâu chuẩn bị trà, pha trà, rót trà và thưởng trà

Nghệ thuật uống trà của người Việt được gói gọn trong một câu:

“Nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ bình, ngũ quần anh”

 

Nước chè: Nước chè thích hợp là loại nước tinh khiết được hứng từ những giọt sương đọng trên lá, từ những hạt mưa hay từ nước suối đầu nguồn. Chỉ có những thứ nước này mới giữ được hương vị thiên nhiên của chè. Sau khi lấy được nước phải đun bằng ấm đất trên bếp lò dùng than đốt, bởi nó không bốc mùi như củi khô, hay các loại dầu

Nước sôi phải vừa đủ: Nếu không đủ sôi thì trà không phai, nếu sôi quá thì trà lại nồng, các cụ gọi là “cháy” trà, với các loại trà xanh thì đun sôi sủi tăm, còn với trà tẩm hương (trà sen, trà nhài, trà cúc, v.v.) thì đun ở độ sôi đầu nhang.

 

Chọn chè: Người Việt xưa hay uống chè tươi, chè nụ, chè xanh, đặc biệt là chè tươi thì rất đỗi quen thuộc. Chè tươi đem rửa sạch, vò thật kỹ để lá chè giập nát, còn cọng chè thì bẻ gãy và tước ra. Nước vừa sôi rồi thì cho chè vào, sau đó đun tiếp trong khoảng 15 phút, khi chè đã ngấm là có thể đem ra uống.

Uống nước chè tươi thể hiện tính cộng đồng của văn hóa làng xã Việt Nam, chè tươi không phân biệt chức tước, địa vị, tất cả đều có thể quây quần bên nhau thưởng trà, khác hẳn cách uống trà tàu độc ẩm, song ẩm hay quần ẩm của người Hán.

Ngoài chè tươi, ông cha ta còn uống chè khô, ví dụ như “chè mộc”, “chè sao suốt” hoặc “chè móc câu”. Gọi là "chè sao suốt" vì lá chè sau khi hái, được sao bằng tay trong chảo lớn với ngọn lửa liên tục, vừa phải không to quá, không nhỏ quá. Gọi "chè móc câu" vì cánh chè sau khi sao xong sẽ quăn lại giống hình cái móc câu. Gọi là "chè mộc" bởi vì là loại chè không ướp hương hoa, được trồng những ở nổi tiếng như vùng chè Thái Nguyên, Phú Thọ

 

Bôi và Bình: Chén trà thường có kích cỡ bằng hột mít hay mắt trâu, còn bình trà thì có loại bình chuyên và bình tống. Trước khi pha trà phải tráng chén và bình bằng cách tưới nước sôi lên bình trà, rồi đổ nước ấm lên các chén trà. Cho trà vào ấm phải vừa đủ lượng để tránh trà quá nhạt quá  đắng chát. Để rửa trà ta rót nước pha trà vừa ngập mặt trà rồi đổ đi bởi “Tửu tam trà nhị”. Sau đó rót nước gần đầy bình và đạy nắp, nhớ đừng quên rồi rót thêm lên trên nắp bình một ít nước nóng để giữ nhiệt và hương trà. Sau khoảng 1-2 phút để trà chín và rót ra để thưởng thức.

 

“ Ngũ quần anh ” là người thưởng trà và bạn trà. Bạn trà rất khó tìm, có được bạn trà là có được người hiểu mình, là bạn tri kỷ.

Rót trà ra mời cũng cần lưu ý: nếu có chén tống ( là chén to nhất ) thì rót ra chén tống trước rồi chia ra các chén quân. Còn nếu không có chén tống, rót thẳng vào chén quân thì rót lần lượt ít một vào từng chén, rồi xoay vòng rót ngược lại. Như thế, các chén trà đều đậm đà như nhau. Khi rót thì thấp tay một cho dòng nước chảy vào chén.

Tất cả các giai đoạn nghệ thuật thưởng trà Việt từ chọn nước, chọn trà, pha trà và rót trà đều phản ánh tinh hoa văn hoá dân tộc Việt, được lưu truyền gìn giữ hàng ngàn năm

 

Rượu ngâm nga, trà liền tay: Mời trà thì phải mời từ người lớn tuổi nhất. Trà rót cũng rót từ chén của người lớn tuổi nhất, chè đã rót ra phải uống ngay khi còn nóng.Tay cần nâng ly chén trà, nhấp từng ngụm nhỏ, thưởng trà bằng cả tâm hồn, bằng những cảm xúc giác quan, mắt nhìn, mũi ngửi, tai nghe, lưỡi nếm, tay cầm. Hương vị trà còn đọng lại ở cổ sau khi uống cũng như văn hoá dân tộc mãi còn đọng lại trong mỗi tâm hồn người Việt